10 Oktober

Met mijn zus samen lukt het uiteindelijk om mijn moeder uit bed te krijgen, maar het is net of we een zak zand van 50 kilo in handen hebben. Ze is helemaal slap en heeft bovendien pijn, vooral aan haar voeten, maar ook aan haar achterwerk. Doorligplekken. We hebben inmiddels al kussens en een schapenvacht aangerukt om haar voeten zoveel mogelijk te ontzien, maar het is niet genoeg. Mijn moeder eet een paar happen en zakt dan weer, scheef in haar rolstoel hangend, in slaap. We brengen haar weer naar bed en dan bel ik een verpleegkundige, die gelukkig snel kan komen. M onderzoekt de doorligplekken van mijn moeder, geeft advies om haar in een zogenaamde wisselligging te leggen en doet voor hoe ik haar benen moet leggen, met kussen en schapenvacht ertussen, en hoe ik haar doorligplekken moet behandelen. Als ze weg rijdt, komt de huisarts er aan. Die heeft van de huisartsenpost doorgekregen dat ik heb gebeld. Hij controleert mijn moeder en schrijft laxerende middelen voor, omdat mijn moeder ook veel last heeft van verstopping en mijn inspanningen om haar al pulkend te ontlasten niet altijd effectief zijn, nog afgezien van het feit dat dit heel erg belastend is, zowel voor haar als voor mij.
Mijn moeder eet wel wat maar drinkt vooral veel te weinig. We leggen haar na het eten in bed op haar zij, gestut met kussens. 's Nachts houden we haar in de gaten. Ze slaapt onrustig, ligt te murmelen en maakt bewegingen met haar hand.

11 Oktober

Vanmorgen heeft mijn moeder erg veel pijn. Af en toe gilt ze het bijna uit en het duurt erg lang voordat mijn zus en ik haar eindelijk in de rolstoel hebben geholpen. Ze kan nu helemaal niet meer zitten. Eerst hing ze alleen nog scheef naar één kant, maar nu zakt ze ook voorover en moeten we haar met kussens in haar buik stutten om te zorgen dat we haar nog een paar hapjes eten kunnen voeren. Ze wil alleen nog maar een paar stukjes fruit en een paar slokken en dan is ze alweer totaal uitgeput. Ze klaagt over pijn in haar rug. Als we haar weer naar bed brengen, zien we dat haar sloffen grote striemen op haar voeten hebben achtergelaten, zo erg zijn haar voeten opgezet. Onder haar hielen zitten grote blaren, die nog net niet open zijn. Op haar billen hetzelfde. Als we haar proberen op haar zij te leggen, protesteert ze hevig door de pijn. We laten haar dus toch maar op haar rug liggen, hoewel we weten dat die doorligplekken dan snel erger zullen worden. Het is kiezen uit twee kwaden.
We overleggen, we denken na, we wikken en wegen ........ uiteindelijk bel ik de huisarts. Ze heeft pijn en die pijn zal alleen maar erger gaan worden. Pijnbestrijding, morfine, is een weg die maar naar één ding leidt. Een doodlopende weg. Maar wat zijn de andere opties nog? Heeft ze nog kwaliteit van leven? Van alles spookt door mijn hoofd, maar ook door dat van mijn zus, en dat van mijn man. Dit is niet wat we gepland hadden. We wilden haar nog even een beetje oplappen, haar laten aansterken, haar laten genieten van rondjes om de vijver. Zou dit ook gebeurd zijn als ..........  Allemaal vragen, maar uiteindelijk moeten we een beslissing nemen en kunnen we niet anders dan beslissen dat ze niet ook nog veel pijn hoeft te gaan lijden: ze krijgt morfine. Geheel in overeenstemming met het advies van de huisarts.
Vanmiddag krijgt ze de eerste pleister. Ik bel mijn andere zus, de broer van mijn moeder en een paar trouwe vrienden en vertel ze dat ze moeten opschieten als ze mijn moeder nog levend willen zien.
Vanavond komt K. Ze voert mijn moeder op bed een half schaaltje chocoladevla met slagroom. Drinken wil mijn moeder niet. Samen verschonen we mijn moeder, onder luid protest, want bijna elke aanraking doet haar pijn. Gelijk daarna valt ze in een diepe slaap. Ze ademt zwaar. Ze heeft haar avondmedicatie niet gehad. Als ze vannacht wakker wordt, krijgt ze die alsnog.

16 Oktober

De week is alweer voorbij. Mijn moeder is steeds minder wakker, haar doorligplekken worden erger, ze eet minder en drinkt minder, ze ligt bijna continu in bed. Een paar keer hebben we haar uit bed gehaald, dan is ze na een klein half uurtje in de rolstoel totaal uitgeput en wil weer naar bed. Als we haar wassen en verschonen, in bed dus, is ze daarna totaal uitgeput. Als ze eten en drinken krijgt is ze daarna totaal uitgeput. Praten is er ook nauwelijks meer bij, zo suf is ze. Als ze een keer zegt "ik heb genoeg", kijken we elkaar verbaasd aan omdat we al tijden niet zo'n 'volzin' uit haar mond hebben gehoord. Haar broer is langs geweest en een paar goede vrienden zijn langs geweest om afscheid te nemen. Mijn andere zus is na een rit van anderhalve dag gearriveerd. De zus die er al was is vandaag weer vertrokken, na lang aarzelen omdat alles onzeker is, maar aangezien ze een baan heeft en de huisarts en verpleegkundige zeggen dat het nog wel weken, ja zelfs maanden kan duren ....... We kunnen het ons niet voorstellen zoals mijn moeder er nu bij ligt, dat het nog maanden zou kunnen duren. Het lijkt meer een kwestie van dagen. Soms lijkt het alsof mijn moeder zelf ook afscheid aan het nemen is. Dan murmelt ze half in haar slaap bedankjes tegen iemand, of ze roept, wederom half in slaap, om mijn zus die ze lang niet heeft gezien. Aangrijpend is dat wel. De dood is onafwendbaar onderweg.
De huisarts komt nu om de drie dagen langs. De verpleegkundige bijna elke dag. Er zijn speciale crèmes, inlegluiers, een glijlaken, een anti-decubitus-luchtmatras-met motortje en pleisters met een hogere dosis morfine besteld. Mijn moeder slaapt, wij waken. "Het lijkt hier wel eerder een hospice in plaats van een verpleeghuis", zei iemand, ik weet niet meer wie, maar het klopt wel.